Suçla Mücadele Ekonomik Refah ve Sistemin Değişimiyle Mümkündür: İsviçre, Norveç, Singapur ve Finlandiya'da Suç Oranları Ne Kadar?

Suçla mücadele denildiğinde ilk akla gelen yöntemler genellikle soruşturma, kovuşturma, mahkûmiyet ve ceza infazıdır. Oysa suç olgusu yalnızca ceza hukukunun konusu değildir.

Ekonomik koşullar, işsizlik, gelir dağılımı, eğitim, sosyal çevre, aile yapısı, bağımlılık, sosyal dışlanma ve kamu hizmetlerine erişim gibi birçok faktör suç davranışıyla ilişkilidir.

Bu nedenle suçla mücadeleyi yalnızca suç ortaya çıktıktan sonra uygulanacak yaptırımlar üzerinden değil, suçun ortaya çıkmasını kolaylaştırabilecek sosyal ve ekonomik koşulların azaltılması perspektifinden de değerlendirmek gerekir.

Bu yazının amacı, herhangi bir ülkenin ceza adalet sistemini başka bir ülkenin sistemiyle bütünüyle aynı koşullarda karşılaştırmak değildir. Amaç; Türkiye'deki güncel adli istatistikleri, farklı ülkelerin ekonomik ve sosyal göstergeleriyle birlikte değerlendirerek suçla mücadelede yalnızca cezalandırma politikalarının yeterli olup olmadığı konusunda bir değerlendirme ortaya koymaktır.

Türkiye'de suç yükünün önemli bir bölümü malvarlığına karşı suçlardan oluşuyor

Öncelikle Türkiye açısından güncel veriye bakalım.

Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünün yayımladığı Adalet İstatistikleri 2024 ve 2025 verileri, Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde TCK kapsamında gelen dosya, şüpheli ve suç sayılarını ortaya koymaktadır. Burada "dosya", "şüpheli" ve "suç kaydı" kavramlarının birbirinden farklı olduğunu özellikle belirtmek gerekir. 22 milyonluk rakam dosya sayısını değil, suç kayıtlarını ifade etmektedir.

2024–2025 karşılaştırması

Kaynak: T.C. Adalet Bakanlığı, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü, Adalet İstatistikleri 2024 ve Adalet İstatistikleri 2025.

Tablonun en dikkat çekici verilerinden biri malvarlığına karşı suçlardır.

2024 yılında TCK'nın 141–169. maddeleri arasında düzenlenen malvarlığına karşı suçlara ilişkin 8.966.686 suç kaydı bulunmaktadır. Bu sayı toplam TCK suç kayıtlarının %39,92'sine karşılık gelmektedir.

2025 yılında ise malvarlığına karşı suçların sayısı 9.282.156'ya, toplam içindeki payı ise %40,53'e yükselmiştir.

Başka bir ifadeyle, Cumhuriyet başsavcılıklarında soruşturma evresinde TCK kapsamında kaydedilen her 100 suç kaydının yaklaşık 40'ı malvarlığına karşı suçlardan oluşmaktadır.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.

Bu veriler, suçların %40'ının ekonomik nedenlerle işlendiğini göstermemektedir. Adalet İstatistikleri suçun hukuki kategorisini göstermektedir; failin suç işleme motivasyonunu göstermemektedir.

Dolayısıyla "suçların %40'ı ekonomik nedenlidir" demek istatistiksel olarak doğru olmayacaktır.

Bununla birlikte, malvarlığına karşı suçların toplam soruşturma evresindeki suç kayıtlarının yaklaşık %40'ını oluşturması, ekonomik ve sosyal koşullar ile suç arasındaki ilişkinin ayrıca araştırılması gerektiğini gösteren önemli bir veridir.

Peki ekonomik refah suçla mücadelede neden önemli olabilir?

Bir kişinin hırsızlık veya dolandırıcılık gibi bir suçu işlemesinin tek nedeninin ekonomik yoksunluk olduğunu söylemek mümkün değildir.

Ancak istihdam, gelir güvencesi, eğitim, sosyal destek, sosyal hareketlilik ve ekonomik fırsatların suç davranışı üzerindeki etkisinin araştırılması gerekir.

Çünkü suç politikası yalnızca şu soruya cevap aramamalıdır:

"Suç işlendikten sonra ne yapacağız?"

Bunun yanında şu soruyu da sormalıdır:

"İnsanların suça yönelme ihtimalini azaltmak için suç ortaya çıkmadan önce hangi araçlardan yararlanabiliriz?"

Bu ikinci soru, ceza hukukundan daha geniş bir alanı ilgilendirir.

Ekonomi politikası, eğitim politikası, istihdam politikası, aile politikası, bağımlılıkla mücadele ve sosyal yardım politikaları da suçun önlenmesi bakımından dikkate alınabilecek alanlardır.

Uluslararası karşılaştırmada daha sağlıklı bir ölçüt: Kasıtlı öldürme oranı

Farklı ülkelerin toplam suç sayılarını veya belirli suç türlerinin toplam suçlar içindeki paylarını doğrudan karşılaştırmak metodolojik açıdan dikkat gerektirir. Çünkü ülkelerin hukuk sistemleri, suç tanımları, kayıt yöntemleri, kolluğa bildirim davranışları ve istatistik üretme yöntemleri birbirinden farklı olabilir.

Bu nedenle uluslararası karşılaştırmada, tanımı daha standart olan göstergelerden biri olan 100.000 kişi başına kasıtlı öldürme oranı ayrıca değerlendirilebilir.

Dünya Bankası'nın UNODC kaynaklı göstergesine göre 2023 yılında oran İsviçre'de 0,6, Norveç'te 0,7, Finlandiya'da 0,8, Singapur'da 0,1, Türkiye'de ise 1,7 olarak kaydedilmiştir. Bu gösterge UNODC tarafından kullanılan uluslararası tanıma dayanmaktadır.

Bu veriler, Türkiye ile söz konusu ülkeler arasında kasıtlı öldürme oranı bakımından belirgin farklılıklar bulunduğunu göstermektedir. Ancak bu farkın tek başına ekonomik refahla açıklanması mümkün değildir.

Ekonomik koşulların yanında eğitim düzeyi, sosyal destek mekanizmaları, demografik yapı, alkol ve madde kullanımı, aile yapısı, silaha erişim, kentleşme, toplumsal eşitsizlikler, kolluk uygulamaları ve ceza adalet sisteminin işleyişi gibi çok sayıda değişken suç oranlarıyla ilişkili olabilir.

Dolayısıyla burada ileri sürülebilecek daha temkinli tez, ekonomik refah ile suç arasındaki ilişkinin tek yönlü ve otomatik olmadığı; ancak ekonomik ve sosyal koşulların suçun oluşumunda ve önlenmesinde dikkate alınması gereken önemli değişkenler arasında bulunduğudur.

Bu nedenle aşağıdaki ülke örnekleri, herhangi bir ülkenin modelini doğrudan diğerine aktarmaktan ziyade, suç politikalarının farklı ekonomik, sosyal ve kurumsal araçlarla birlikte ele alınabileceğini göstermek amacıyla değerlendirilmelidir.

İsviçre

İsviçre bu açıdan dikkat çekici örneklerden biridir.

2024 yılında Dünya Bankası verilerine göre İsviçre'nin kişi başına GSYH'si yaklaşık 103.998 dolar seviyesindedir. Türkiye'de ise aynı gösterge yaklaşık 15.893 dolardır.

Elbette kişi başına GSYH ile suç oranı arasında tek başına nedensellik kurulamaz. İsviçre'nin nüfusu, ekonomik yapısı, sosyal politikaları, demografisi ve hukuk sistemi Türkiye'den farklıdır.

Bununla birlikte İsviçre örneği, yüksek ekonomik refah ile suç göstergeleri arasındaki ilişkinin ayrıca incelenebileceği bir örnek sunmaktadır.

İsviçre ceza muhakemesi sisteminde de kanunilik, masumiyet karinesi ve delillerin değerlendirilmesi gibi temel ilkeler düzenlenmiştir.

Buradaki önemli mesele yalnızca "cezanın miktarı" değildir.

Hukuk sistemine güven, kuralların öngörülebilirliği, kurumların etkinliği ve sosyal refah birlikte değerlendirilmelidir.

2023 yılında İsviçre'de 100.000 kişi başına kasıtlı öldürme oranı 0,6 olarak kaydedilmiştir.

Norveç

Norveç örneği ise özellikle ceza infaz sistemi bakımından dikkat çekicidir.

Norveç Ceza İnfaz Servisi, cezanın infazında "normality" yani normalleşme ilkesini ve topluma yeniden kazandırmayı açıkça vurgulamaktadır.

Norveç sisteminde cezanın infazından sonraki hedef, mümkün olduğu ölçüde kişinin topluma yeniden katılmasıdır. Yüksek güvenlikli cezaevinden daha düşük güvenlikli cezaevine, oradan geçiş evlerine ve şartlar uygunsa cezanın cezaevi dışında infazına doğru kademeli geçiş mekanizmaları bulunmaktadır.

Bu yaklaşım, ceza infazının yalnızca özgürlüğün kısıtlanması değil, aynı zamanda kişinin yeniden topluma kazandırılması ve yeniden suç işleme riskinin azaltılması bakımından da ele alınabileceğini göstermektedir.

Rehabilitasyon, eğitim, meslek edindirme, bağımlılıkla mücadele ve topluma yeniden kazandırma mekanizmaları bu çerçevede önem kazanmaktadır.

Norveç'in kişi başına GSYH'si de 2024 yılında yaklaşık 86.785 dolar seviyesindedir.

Burada da ekonomik refah ile düşük suç oranı arasında otomatik bir nedensellik kurmak doğru değildir. Fakat yüksek ekonomik kapasite ile güçlü sosyal politikalar ve rehabilitasyon uygulamalarının aynı sistem içerisinde bulunması, suç politikasının yalnızca cezalandırma mekanizmasından ibaret olmadığının değerlendirilmesi bakımından önemlidir.

2023 yılında Norveç'te 100.000 kişi başına kasıtlı öldürme oranı 0,7 olarak kaydedilmiştir.

Singapur

Singapur farklı bir örnektir.

Singapur, yüksek ekonomik refahın yanında kamu düzeni, yaptırım kapasitesi ve kuralların uygulanmasındaki kurumsal kapasite ile de dikkat çeken bir hukuk sistemine sahiptir.

2024 yılında Singapur'da kişi başına GSYH yaklaşık 90.674 dolardır.

Dolayısıyla Singapur örneği, suçla mücadelede yalnızca sosyal ve ekonomik politikaların değil, aynı zamanda kuralların öngörülebilirliği ve yaptırım kapasitesinin de tartışılması gerektiğini göstermektedir.

Bu nedenle suçla mücadele konusunda ekonomik ve sosyal politikalar ile etkin ceza adaleti mekanizmalarını birbirinin alternatifi olarak görmek yerine, bu alanların birlikte değerlendirilmesi daha anlamlıdır.

2023 yılında Singapur'da 100.000 kişi başına kasıtlı öldürme oranı 0,1 olarak kaydedilmiştir.

Bu oran, seçilen ülkeler içerisindeki en düşük değerdir. Bununla birlikte tek bir göstergenin bir ülkenin bütün ceza adaleti sistemini açıklayamayacağı da özellikle belirtilmelidir.

Finlandiya

Finlandiya ise Kuzey Avrupa'nın sosyal devlet modeli bakımından önemli örneklerinden biridir.

2024 yılında Finlandiya'nın kişi başına GSYH'si yaklaşık 53.150 dolar seviyesindedir.

Finlandiya örneğinde de eğitim, sosyal güvenlik, kamu hizmetleri ve toplumsal eşitsizliklerin azaltılmasına yönelik politikalar suç politikasıyla birlikte düşünülmektedir.

Buradan "sosyal devlet ne kadar güçlüyse suç o kadar azdır" şeklinde basit bir sonuç çıkarmak mümkün değildir.

Ancak sosyal politika ile suç politikası arasındaki sınırın düşündüğümüz kadar keskin olmadığı açıktır.

Bir toplumda gençlerin eğitimden kopması, işsiz kalması, bağımlılık sorunları yaşaması veya sosyal destek mekanizmalarına erişememesi yalnızca sosyal politika sorunu değildir; uzun vadede ceza adalet sisteminin karşılaşacağı riskleri de etkileyebilir.

2023 yılında Finlandiya'da 100.000 kişi başına kasıtlı öldürme oranı 0,8 olarak kaydedilmiştir.

Türkiye ile karşılaştırıldığında

2024 yılı kişi başına GSYH verileri kabaca şu görünümü ortaya koymaktadır:

Kaynak: Dünya Bankası.

Bu tablo elbette tek başına suç oranlarını açıklamaz.

Ancak ülkeler arasındaki ekonomik kapasite farkı, suç politikalarının hangi sosyal ve ekonomik araçlarla desteklenebileceği bakımından dikkate alınabilecek bir faktördür.

Bir başka ifadeyle, ekonomik refah suçun tek belirleyicisi değildir; fakat suçla mücadelede kullanılabilecek önleyici sosyal politikaların kapasitesini etkileyebilecek önemli bir değişken olabilir.

Burada kasıtlı öldürme oranları da dikkate alındığında, 2023 yılında Türkiye'deki oran 1,7, İsviçre'de 0,6, Norveç'te 0,7, Finlandiya'da 0,8 ve Singapur'da 0,1 olarak kaydedilmiştir.

Bu farklılıkların ekonomik refah ile birlikte; sosyal yapı, demografi, kültür, kamu politikaları, kolluk uygulamaları ve ceza adalet sistemi gibi birçok değişken çerçevesinde incelenmesi gerekir.

"Daha fazla ceza" mı, "daha güçlü önleme" mi?

Burada tartışmanın yanlış bir ikiliğe sıkıştırılmaması gerekir.

Suç işleyen kişiye hukuk düzeninin öngördüğü yaptırımın uygulanması ile suçun ortaya çıkmasını engellemeye yönelik sosyal politikalar birbirinin alternatifi değildir.

Bir toplumda hem etkili soruşturma ve kovuşturma mekanizmaları hem de güçlü eğitim, istihdam, sosyal destek ve rehabilitasyon politikaları bulunabilir.

Uzun vadeli suç politikası açısından bu iki alanın birbirini tamamlayabileceği değerlendirilebilir.

Çünkü yalnızca ceza vermek suçun nedenlerini ortadan kaldırmayabilir.

Diğer taraftan yalnızca ekonomik ve sosyal politikalarla suçun tümüyle ortadan kaldırılabileceğini düşünmek de gerçekçi değildir.

Suçun ortaya çıkmasında bireysel, sosyal, ekonomik ve kültürel birçok faktör bulunmaktadır.

Türkiye açısından asıl mesele

Türkiye'nin 2024–2025 adli istatistikleri, malvarlığına karşı suçların soruşturma evresindeki toplam TCK suç kayıtlarının yaklaşık %40'ını oluşturduğunu göstermektedir.

Bu rakamın kendisi bile önemli bir soruyu gündeme getirmektedir:

Suçla mücadele politikasını yalnızca suç gerçekleştikten sonraki aşamaya mı bırakmalıyız?

Eğer malvarlığına karşı suçlar toplam soruşturma evresindeki suç kayıtlarının yaklaşık %40'ını oluşturuyorsa, bu suçların nedenlerini anlamaya yönelik ekonomik ve sosyal araştırmaların da güçlendirilmesi gerektiği düşünülebilir.

Ancak burada tekrar vurgulamak gerekir:

%40 malvarlığı suçu = %40 ekonomik motivasyon değildir.

Bu ikisini birbirine eşitlemek bilimsel açıdan doğru olmaz.

Fakat malvarlığı suçlarının bu büyüklüğü, ekonomik koşullar, istihdam, gelir dağılımı, sosyal destekler, eğitim ve suç arasındaki ilişkinin daha ayrıntılı biçimde araştırılmasını gerektiren bir veri ortaya koymaktadır.

Cezaevleri meselesi

Cezaevlerinin sayısı veya kapasitesi, ceza infaz politikasının sonuçlarını değerlendirmede dikkate alınabilecek göstergelerden yalnızca biridir.

Bir kişinin cezaevinde geçirdiği sürenin ardından yeniden topluma katılım koşulları da önem taşımaktadır.

Bu noktada, infaz sonrasında kişinin topluma yeniden katılım koşullarının ve yeniden suç işleme riskini azaltmaya yönelik mekanizmaların da değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Meslek sahibi olmuş mu?

Bağımlılık problemiyle ilgili destek alabilmiş mi?

Ailesiyle bağları korunmuş mu?

Topluma yeniden katılabilecek koşullara sahip mi?

Yeniden suç işleme riskini azaltabilecek mekanizmalar oluşturulmuş mu?

Norveç'in ceza infaz sisteminde topluma yeniden kazandırma ve kademeli geçiş mekanizmalarının açık biçimde vurgulanması bu açıdan dikkat çekicidir.

Dolayısıyla ceza infaz politikasının sonuçlarını yalnızca cezaevi kapasitesi veya hükümlü sayısı üzerinden değil, yeniden topluma kazandırma ve yeniden suç işlemeyi azaltma kapasitesi üzerinden de değerlendirmek mümkündür.

Sonuç

Suçla mücadele yalnızca ceza hukukunun değil, aynı zamanda ekonomi, eğitim, sosyal politika ve kamu yönetiminin de meselesidir.

Türkiye'nin 2024 ve 2025 Adalet İstatistikleri bize önemli bir veri sunmaktadır:

2024 yılında 22.465.426, 2025 yılında 22.900.580 TCK suç kaydı bulunmaktadır.

Malvarlığına karşı suçların toplam içindeki payı ise:

2024: %39,92

2025: %40,53

olmuştur.

Bu veriler suçların %40'ının ekonomik nedenlerle işlendiğini kanıtlamaz. Fakat malvarlığına karşı suçların soruşturma evresindeki toplam suç kayıtlarının yaklaşık %40'ını oluşturması, ekonomik ve sosyal faktörlerin suç üzerindeki etkisinin ayrıca araştırılması gerektiğini ortaya koyan önemli bir göstergedir.

Öte yandan İsviçre, Norveç, Singapur ve Finlandiya örnekleri birbirinden oldukça farklı ekonomik, sosyal ve kurumsal özelliklere sahip modeller ortaya koymaktadır.

İsviçre'de yüksek ekonomik refah ve kurumsal kapasite;

Norveç'te sosyal politika ve yeniden topluma kazandırma anlayışı;

Singapur'da güçlü kamu düzeni ve yaptırım kapasitesi;

Finlandiya'da sosyal politika ve eğitim sistemi;

suçla mücadele tartışmasının yalnızca ceza miktarları üzerinden yürütülemeyeceğini göstermektedir.

Bu ülkelerin hiçbirinin modeli Türkiye'ye doğrudan aktarılabilecek hazır bir reçete değildir.

Türkiye'nin kendi demografik, ekonomik, kültürel ve hukuki koşulları dikkate alınmalıdır.

Ancak farklı ülke deneyimlerinden hareketle şu husus üzerinde durulabilir:

Suçla mücadele, suç işlendikten sonra başlayan bir süreç değildir.

Suçun önlenmesi; eğitimden istihdama, ekonomik koşullardan sosyal desteğe, bağımlılıkla mücadeleden ceza infaz sistemine kadar uzanan daha geniş bir alanı kapsamaktadır.

Bu nedenle uzun vadeli bir suç politikası;

etkin soruşturma + öngörülebilir yaptırım + mağdurun korunması + ekonomik fırsatlar + eğitim + sosyal politika + rehabilitasyon + topluma yeniden kazandırma

unsurlarının birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.

Belki de tartışmanın temel sorularından biri "daha fazla ceza mı, daha az ceza mı?" sorusundan önce şudur:

Suçun ortaya çıkmasını sağlayan koşulları ne ölçüde azaltabiliyoruz?

Çünkü ceza adalet sistemi suç işlendikten sonra devreye girer.

Suçun mümkün olduğunca ortaya çıkmadan önlenmesi ise ceza adalet sisteminin yanında eğitim, istihdam, sosyal politika, aile ve sağlık hizmetleri gibi birçok alanın birlikte değerlendirilmesini gerektiren çok boyutlu bir konudur.