Tanım
Kamu gücünün tüm organlarıyla birlikte kuruluşunun, işleyişinin ve yetkilerinin anayasal normlarla belirlendiği; siyasal iktidarın temel hak ve özgürlükler, kuvvetler ayrılığı ve bağımsız yargı denetimi ile fiilen sınırlandırıldığı devlet modelidir.
Açıklama
Anayasal devlet kuramı, biçimsel bir anayasa metnine sahip olmak ile bu metnin devleti gerçekten sınırlandırması arasındaki farkı ortaya koyar. Otoriter rejimlerin de biçimsel olarak bir anayasa belgesi bulunabilir; ancak bu durum onları anayasal devlet yapmaz. Bu ayrım öğretide "anayasalı devlet" (state with a constitution) ile "anayasal devlet" (constitutional state) ayrımı olarak adlandırılır.
Anayasal devletin kurucu sütunları şunlardır:
- İktidarın Sınırlandırılması: Hiçbir kişi, organ veya zümre kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz (m. 6/3).
- Kuvvetler Ayrılığı: Yasama, yürütme ve yargı erklerinin tek elde toplanmaması, birbirini denetleyip dengeleyebilmesidir.
- Temel Hakların Korunması: Bireyin devlet karşısında dokunulmaz temel haklara sahip olması ve bu hakların özüne dokunulamaması (m. 12, 13).
- Bağımsız ve Etkili Yargısal Denetim: İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunun açık olması (m. 125).
Hukuki Dayanak
Anayasa m. 2, 6, 11, 13, 125, 138 ve 153.
Somut Örnek
Bir idari makamın kamu düzeni gerekçesiyle bir derneğin faaliyetlerini süresiz olarak durdurması karşısında; derneğin derhal bağımsız idare mahkemesine başvurarak yürütmeyi durdurma kararı alabilmesi ve idarenin bu mahkeme kararına uymak zorunda olması, anayasal devlet mekanizmasının somut işleyişidir.
Benzer Kavramlardan Farkı
Anayasalı devlet, şeklen bir anayasa belgesi bulunan ancak iktidarın sınırlandırılmadığı sistemdir. Hukuk devleti, anayasal devletin temel omurgasını oluşturmakla birlikte idari eylemlerin hukuka bağlılığı ve adalet boyutunu da içeren geniş kavramdır. Demokratik devlet ise iktidarın halkın çoğunluğu tarafından belirlenmesine odaklanır.
İlgili Kavramlar
Hukuk Devleti, Kuvvetler Ayrılığı, İktidarın Sınırlandırılması, Anayasa Yargısı, Yargı Bağımsızlığı.