Tanım: Mahkemenin somut ceza davasında, kanunda alt ve üst sınırları gösterilen soyut ceza aralığından somut olayın özelliklerine göre temel cezayı saptaması ve yasal sıralamaya uyarak artırım ve indirimleri uygulayıp sonuç cezayı bulması sürecidir.
Açıklama: TCK m. 61 çok katı bir yasal hesaplama sırası emreder: Temel cezanın belirlenmesi (m. 61/1): suçun işleniş biçimi, kullanılan araçlar, meydana gelen zararın ağırlığı, failin kastının yoğunluğu ve güttüğü amaç gözetilerek alt ve üst sınır arasında temel ceza takdir edilir (gerekçe gösterilmesi zorunludur). Suçun nitelikli halleri uygulanır (ağırlaştırıcı veya hafifletici nedenler). Sırasıyla teşebbüs, iştirak, haksız tahrik, yaş küçüklüğü/akıl hastalığı indirimleri uygulanır. En son aşamada varsa takdiri indirim (m. 62) uygulanarak sonuç ceza tayin edilir.
Hukuki Dayanak: TCK m. 61; Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararları
Örnek: Cezası 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olan bir suçta; failin mağdura ağır eziyet çektirerek fiili işlemesi sebebiyle hâkimin TCK m. 61/1 uyarınca alt sınırdan uzaklaşarak temel cezayı 3 yıl olarak belirlemesi ve gerekçesini kararda açıklaması.
İlgili Kavramlar: Alt sınırdan uzaklaşma, temel ceza, yasal sıralama kuralı, gerekçeli karar