Tanım: Seçilen sınırlayıcı araç amaca elverişli ve gerekli olsa dahi; müdahalenin kamuya sağladığı yarar ile bireye yüklediği külfet, hak kaybı ve zarar arasında makul, kabul edilebilir ve adil bir dengenin bulunması zorunluluğudur (orantılılık ilkesi).
Açıklama: Ölçülülük denetiminin nihai tartı aşamasıdır. Bu aşamada "pire için yorgan yakılamaz" ilkesi geçerlidir: elde edilecek kamu yararı çok küçük, buna karşılık bireyin temel hakkına vurulan darbe yıkıcı ve telafisiz ise dar anlamda orantılılık çiğnenmiştir. Kişiye yüklenen fedakârlığın aşırı, katlanılamaz ve olağan dışı olmaması gerekir.
Hukuki Dayanak: Anayasa m. 13; AİHM ve AYM içtihatları
Örnek: Bir kamu görevlisine, mesaiye 10 dakika geç kalmak şeklindeki hafif usul kusuru sebebiyle kanundaki en ağır ceza olan memuriyetten çıkarma cezasının verilmesi; tedbir disiplin amacına elverişli ve gerekli görülse bile külfet ile ihlal arasındaki aşırı orantısızlık sebebiyle iptali.
İlgili Kavramlar: Aşırı külfet yasağı, fayda-zarar dengesi, pire için yorgan yakmama ilkesi, ölçülülük testi