Tanım
Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu; siyasal iktidarın meşruiyetini periyodik, serbest, eşit ve gizli oyla yapılan seçimlerden aldığı; siyasal çoğulculuğun ve muhalefet hakkının anayasal teminat altında bulunduğu devlet düzenidir.
Açıklama
Anayasa m. 2'de Cumhuriyetin temel nitelikleri arasında sayılan demokratik devlet, salt oy verme işleminden ibaret bir "çoğunluk diktası" değildir. Demokrasi, sandık öncesi kamusal tartışma özgürlüğünden sandık sonrası muhalefetin varlığını sürdürme hakkına kadar uzanan kurumsal bir ekosistemdir.
Demokratik devletin temel şartları şunlardır:
- Serbest ve Dürüst Seçimler (m. 67): Seçimlerin serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre yargı yönetim ve denetiminde (YSK güvencesi) yapılması.
- Siyasal Çoğulculuk ve Muhalefet Güvencesi (m. 68): Siyasi partilerin demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olarak serbestçe kurulması ve faaliyette bulunabilmesi.
- Kamusal İfade ve Örgütlenme Özgürlüğü (m. 26, 33, 34): Bireylerin ve sivil toplumun sansür veya baskı altında kalmadan siyasal kanaat oluşturabilmesi.
- Çoğunluğun Sınırlandırılması: Seçimi kazanan iktidarın temel hakları ortadan kaldıramaması, yetkilerini kuvvetler ayrılığı ve anayasal denetim dairesinde icra etmesi.
Hukuki Dayanak
Anayasa m. 2, 6, 67, 68 ve 69; AİHS Ek 1 No'lu Protokol m. 3.
Somut Örnek
Bir genel seçim döneminde iktidarın kanun hükmü çıkararak muhalefet partilerinin miting yapmasını, televizyonlarda propaganda hakkı kullanmasını veya seçim lokallerini açmasını idari kararlarla engellemesi hâlinde; bu durumun seçimlerin serbestliği ve çoğulculuk ilkelerini ihlal ederek Anayasa m. 67 ve m. 68'e aykırılık oluşturması.
Benzer Kavramlardan Farkı
Çoğunlukçu yönetim yalnızca sandıktan çıkan çoğunluğun iradesini mutlak sayar ve azınlık haklarını göz ardı edebilir. Demokratik devlet (çoğulcu demokrasi) ise iktidar değişimi ihtimalini, azınlığın haklarını ve muhalefetin meşru varlığını anayasal koruma kalkanına alır.
İlgili Kavramlar
Anayasal Demokrasi, Millî Egemenlik, Seçimlerin Serbestliği, Siyasi Çoğulculuk, Siyasi Partiler Özgürlüğü.