HAKSAV Logo
HAKSAV Sözlük

Hâkim ve savcılara özel sosyal medya platformu

Giriş Yap
Hukuk Sözlüğü·Anayasa Hukuku

İnsan Onuru

Tanım

Her insanın, statüsü, ırkı, inancı, eylemleri veya suçluluğu ne olursa olsun; sırf insan türünün bir üyesi olması sebebiyle sahip olduğu içsel, mutlak, devredilemez ve vazgeçilemez ahlaki ve hukuki üstün değeridir.

Açıklama

İnsan onuru (human dignity / Menschenwürde), modern anayasa hukukunda tüm temel haklar sisteminin ve insan hakları doktrininin ontolojik (varlıksal) temelidir. Anayasa'nın Başlangıç kısmında "Her Türk vatandaşının onurlu bir hayat sürme hakkı" olarak vurgulanmış; Anayasa m. 17/3'te ise "Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz" amir hükmüyle mutlak koruma altına alınmıştır.

İnsan onurunun hukuki denetimindeki en temel felsefi ölçüt Kant'ın "Nesne Formülü"dür (Objektformel):

  • İnsan hiçbir kamu yararı, devlet güvenliği, ceza adaleti veya toplumsal fayda uğruna salt bir "araç", bir "istatistik nesnesi" veya harcanabilir bir vasıta olarak kullanılamaz. İnsan daima nihai amaçtır.
  • Cezaevindeki bir hükümlünün veya gözaltındaki bir şüphelinin dahi insan onuru dokunulmazdır. Ağır suç işlemiş olmak insan onurunu ortadan kaldırmaz.
  • Yere yatırılarak çıplak arama yapılması, kişiye aşağılayıcı muamele edilmesi veya biyolojik deneylere tabi tutulması insan onurunu zedeleyen mutlak yasaklardır.

İnsan onuru sınırlanabilen bir hak değildir; hakkın ötesinde, Anayasa'nın ruhunu oluşturan mutlak bir çekirdek değerdir.

Hukuki Dayanak

Anayasa Başlangıç Kısmı; m. 12 ve 17/3; BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi Başlangıç ve m. 1; Alman Anayasası m. 1/1.

Somut Örnek

Cezaevinde tutuklu bulunan bir şahsa, itiraf elde etmek amacıyla veya disiplin cezası bahanesiyle günlerce tuvalet ihtiyacının giderilmesine izin verilmemesi, soğuk beton hücrede çıplak bekletilmesi ve kameralar önünde aşağılayıcı muameleye maruz bırakılması; Anayasa m. 17/3 gereğince hiçbir kamu düzeni gerekçesiyle meşrulaştırılamayacak mutlak bir "insan onuru ihlali"dir.

Benzer Kavramlardan Farkı

Şeref ve itibar, kişinin toplum içindeki sosyal saygınlığıdır, zedelenebilir ve tazminata konu olur. İnsan onuru ise toplumdaki saygınlıktan bağımsızdır; en ağır suçu işlemiş kişinin dahi yitiremeyeceği varoluşsal değerdir.

İlgili Kavramlar

Objektformel (Nesne Formülü), İşkence ve Kötü Muamele Yasağı (m. 17/3), İnsan Haysiyeti, Kant Felsefesi, Mutlak Haklar.

30 gün önce·Admin Kullanıcı 2
WhatsApp

Daha fazla hukuk terimi ve içerik için platforma katılın.

Giriş Yap / Kayıt Ol