Tanım: Bireylerin toplumdaki başlangıç koşullarından, sosyo-ekonomik durumlarından veya bedensel engellerinden kaynaklanan eşitsizliklerini gidermek amacıyla, devlete bu engelleri kaldırıcı aktif ve pozitif edimler yükleyen eşitlik modelidir (fiilî eşitlik).
Açıklama: Klasik liberal "şekli eşitlik" herkesi eşit kabul edip aynı kuralı uygularken; sosyal devletin benimsediği maddi eşitlik, eşit olmayanlar arasındaki yarışın adil olamayacağını savunur. Anayasa m. 5 devlete "kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya çalışma" görevini yüklemiştir. Maddi eşitlik sağlanmadan biçimsel eşitlik zayıfın aleyhine işleyen bir eşitsizliğe dönüşür.
Hukuki Dayanak: Anayasa m. 2, 5, 10/2-3, 65
Örnek: Tekerlekli sandalyeli bir yurttaşa "kamu binasının kapısı herkese açıktır" denilmesinin şekli eşitlik olması; buna karşılık binaya engelli rampası ve asansör yapılarak fiilen içeri girebilmesinin sağlanmasının maddi eşitliğin gereği olması.
İlgili Kavramlar: Fiilî eşitlik, sosyal hukuk devleti, dezavantajlı gruplar, başlangıç koşulları eşitliği