Tanım
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin veya Cumhurbaşkanı'nın anayasal takdir yetkisini kullanarak, beş yıllık olağan yasama ve başkanlık dönemi dolmadan önce TBMM genel seçimleri ile Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin eşzamanlı olarak yeniden yapılmasına karar vermesidir.
Açıklama
Anayasa m. 116 yürütme ile yasama arasındaki kurumsal tıkanıklıkları aşmak üzere tasarlanmış anayasal bir emniyet supabıdır:
- Karar Organları ve Çoğunluk: TBMM, üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla (en az 360 milletvekilinin kabul oyuyla) seçimlerin yenilenmesine karar verebilir (m. 116/1). Cumhurbaşkanı ise hiçbir gerekçe, süre veya koşula bağlı olmaksızın tek taraflı tasarrufuyla karar verebilir (m. 116/2). Ancak hakkında Meclis soruşturması açılmasına karar verilmiş olan bir Cumhurbaşkanı seçimlerin yenilenmesine karar veremez (m. 105/4).
- Birlikte Seçim Kuralı: Hangi organ karar verirse versin, TBMM genel seçimi ile Cumhurbaşkanlığı seçimi zorunlu olarak birlikte yapılır. Karar veren makam kendi görev süresini de kısaltmış olur.
- Görev Devamlılığı (m. 116/4): Yenileme kararı alındığı anda makamlar boşalmaz; mevcut Meclis ve Cumhurbaşkanı, yeni seçilen organlar göreve başlayıp yemin edene kadar tüm anayasal yetkilerini kullanmaya devam eder.
- Cumhurbaşkanının Üçüncü Kez Adaylığı İstisnası (m. 116/3): Anayasa m. 101'deki "en fazla iki defa seçilme" kuralının tek istisnası bu maddededir: "Cumhurbaşkanının ikinci döneminde Meclis tarafından seçimlerin yenilenmesine karar verilmesi halinde, Cumhurbaşkanı bir defa daha aday olabilir." Bu imkân Cumhurbaşkanının kendi yenileme kararında geçerli değildir.
Hukuki Dayanak
Anayasa m. 77, 101, 105/4, 116; 6271 sayılı Cumhurbaşkanı Seçimi Kanunu; 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu.
Somut Örnek
Cumhurbaşkanının görev süresinin üçüncü yılında Meclis ile yürütme arasında derin bir bütçe krizinin çıkması üzerine, Cumhurbaşkanının Anayasa m. 116/2 yetkisini kullanarak seçimlerin yenilenmesine karar vermesi; kararın ardından 60 gün sonraki ilk pazar günü hem milletvekili hem de Cumhurbaşkanlığı seçimlerinin aynı sandıkta birlikte icra edilmesi.
Benzer Kavramlardan Farkı
Ara seçim (m. 78), yalnızca boşalan milletvekillikleri için yapılır; Cumhurbaşkanlığı seçimini etkilemez. Seçimlerin ertelenmesi (m. 78/1), münhasıran savaş sebebiyle Meclis kararıyla seçimlerin 1 yıl geriye bırakılmasıdır. Seçimlerin yenilenmesi, her iki seçimin erken bir tarihte sıfırdan sandığa götürülmesidir.
İlgili Kavramlar
Karşılıklı Fesih, Birlikte Seçim Kuralı, Meclisin 3/5 Kararı (360 Oy), Görev Devamlılığı, Üçüncü Kez Adaylık İstisnası.