Tanım: Vatandaşların önceden izin almaksızın siyasi parti kurabilmesini, bunlara üye olabilmesini, faaliyetlerine katılabilmesini veya ayrılabilmesini güvence altına alan temel siyasi haktır.
Açıklama: Anayasa m. 68 uyarınca siyasi partiler "demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır." Parti kurmak için önceden izin alınamaz; kuruluş İçişleri Bakanlığı'na bildirimle tamamlanır. Partilerin temelli kapatılması veya Hazine yardımından yoksun bırakılması münhasıran Anayasa Mahkemesi tarafından karara bağlanır (m. 69).
Hukuki Dayanak: Anayasa m. 68, 69; 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu
Örnek: İdarenin, kuruluş evrakını teslim eden kurucular heyetine "alındı belgesi" vermekten imtina ederek bir siyasi partinin tüzel kişilik kazanmasını fiilen geciktirmesi veya engellemeye çalışması.
İlgili Kavramlar: Parti kapatma davası, siyasi partilerin mali denetimi, çoğulcu demokrasi, Anayasa Mahkemesi