Tanım: Hiç kimsenin, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun açıkça suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağını ve kanunda açıkça yazılı olandan daha ağır bir ceza ile karşı karşıya bırakılamayacağını emreden evrensel ceza hukuku ilkesidir (Nullum crimen, nulla poena sine lege).
Açıklama: Anayasa m. 38 ve TCK m. 2 ile teminat altına alınan bu ilke şu alt güvenceleri zorunlu kılar: Yazılı kanun şartı — suç ve cezalar yalnızca TBMM tarafından çıkarılan şekli kanunla konulabilir; örf-adet hukukuyla suç ihdas edilemez. İdarenin düzenleme yasağı — TCK m. 2/2 uyarınca idarenin düzenleyici işlemleriyle (CBK, yönetmelik, genelge) suç ve ceza konulamaz. Kıyas yasağı — kanun maddesi kıyas yoluyla genişletilemez. Geriye yürüme yasağı — aleyhe olan ceza kanunları geçmişe yürütülemez.
Hukuki Dayanak: Anayasa m. 38/1-3; TCK m. 2; AİHS m. 7
Örnek: Bir valiliğin yayımladığı genelge ile "gece saat 23.00'ten sonra sokakta dolaşanlara 6 ay hapis cezası verilir" şeklinde bir kural getirmesinin, idarenin düzenleyici işlemiyle suç ve ceza konulamayacağı kuralı gereğince yok hükmünde ve hukuken geçersiz olması.
İlgili Kavramlar: Belirlilik ilkesi, kıyas yasağı, geçmişe yürümezlik, şekli kanun güvencesi