Tanım
Yürürlükteki mevcut anayasanın bizzat çizdiği usul, yetki ve sınırlama kurallarına bağlı kalarak anayasa metninde kısmi veya kapsamlı değişiklikler yapma yetkisine sahip türev (kurulmuş kurucu) iktidardır.
Açıklama
Tali kurucu iktidar, yetkisini mevcut anayasal düzenden alır; bu nedenle asli kurucu iktidardan farklı olarak pozitif hukukun bağlayıcı kurallarıyla bağlıdır. Türkiye'de bu yetki TBMM ve halkoylaması aşamasında seçmenler eliyle kullanılır.
Anayasa değişikliği süreci olağan yasa yapımından katı usul kurallarıyla ayrılır (Anayasa m. 175):
- Teklif Şartı: TBMM üye tamsayısının en az 1/3'ü (en az 200 milletvekili) yazılı teklif şarttır.
- Görüşme Usulü: Genel Kurulda iki defa görüşme; iki görüşme arasında en az 48 saat serinleme süresi.
- Kabul Yeter Sayısı: Gizli oyla en az 3/5 çoğunluk (360 oy). 360–399 oy arası zorunlu halkoylaması; 400 ve üzeri oy Cumhurbaşkanı takdirine bırakılmıştır.
Tali kurucu iktidarın maddi sınırı Anayasa'nın 4. maddesinde düzenlenen değiştirilemez hükümlerdir (ilk 3 madde). Anayasa Mahkemesi bu yetkiyi m. 148 gereğince yalnızca şekil bakımından ve yayımdan itibaren 10 gün içinde denetleyebilir.
Hukuki Dayanak
Anayasa m. 4, 148 ve 175; TBMM İçtüzüğü m. 92–95.
Somut Örnek
Bir anayasa değişikliği paketinin Genel Kurulda 385 kabul oyu alması hâlinde; 2/3 eşiği (400) aşılamadığı için Cumhurbaşkanınca doğrudan onaylanamayarak kanunun zorunlu halkoylamasına sunulması.
Benzer Kavramlardan Farkı
Asli kurucu iktidar pozitif hukuka bağlı olmaksızın anayasa kurarken; tali kurucu iktidar yürürlükteki anayasanın şekli usullerine ve değiştirilemez hükümlerine uymak zorundadır. Olağan yasama organı kanun koyarken basit çoğunlukla hareket eder; tali kurucu iktidar nitelikli çoğunlukla anayasayı değiştirir.
İlgili Kavramlar
Kurucu İktidar, Asli Kurucu İktidar, Katı Anayasa, Anayasa Değişikliği, Değiştirilemez Hükümler.