Tanım
Türkiye Cumhuriyeti'nin tek meclisli yasama organı olan; genel, eşit ve gizli oyla seçilen altı yüz milletvekilinden oluşan; kanun koyma, bütçeyi onaylama, kamu adına yürütmeyi denetleme ve bilgi edinme görevlerini icra eden kurucu anayasal parlamento organıdır.
Açıklama
Anayasa m. 75 uyarınca TBMM, genel oyla seçilen altı yüz (600) milletvekilinden kurulur. Meclis seçimleri ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde yapılır (m. 77).
TBMM'nin anayasal görev ve yetkileri Anayasa m. 87'de ana hatlarıyla sayılmıştır:
- Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak,
- Bütçe ve kesinhesap kanun tekliflerini görüşmek ve kabul etmek (m. 161),
- Para basılmasına ve savaş ilânına karar vermek (m. 92),
- Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını kanunla uygun bulmak (m. 90),
- TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla (en az 360 milletvekili) genel ve özel af ilânına karar vermek,
- Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen yetkileri kullanmak.
Meclisin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları (Anayasa m. 98):
- Yazılı Soru: Milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlara yazılı olarak cevaplandırılmak üzere sundukları sorudur; muhataplar en geç 15 gün içinde cevap vermekle yükümlüdür.
- Genel Görüşme: Toplumu ve Devlet faaliyetlerini ilgilendiren belirli bir konunun Genel Kurulda görüşülmesidir.
- Meclis Araştırması: Belli bir konuda bilgi edinilmek için kurulan özel komisyon eliyle yürütülen incelemedir.
- Meclis Soruşturması (m. 106): Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların görevleriyle ilgili cezai sorumluluklarının tespiti için işletilen; Yüce Divan sevkini amaçlayan nitelikli soruşturma yoludur. (Parlamenter döneme ait gensoru ve güvenoyu mekanizmaları 2017 anayasa değişikliği ile kaldırılmıştır).
Hukuki Dayanak
Anayasa m. 75, 77, 87, 90, 92, 95, 96, 97, 98, 106 ve 161; TBMM İçtüzüğü.
Somut Örnek
Bir çevre felaketi veya büyük bir maden faciası sonrasında Meclisteki siyasi parti gruplarının önerisiyle Genel Kurulda bir "Meclis Araştırma Komisyonu" kurulması; komisyonun olay yerinde incelemeler yaparak tanıkları ve bürokratları dinlemesi ve Meclise kapsamlı bir rapor sunması; TBMM'nin Anayasa m. 98 kapsamındaki anayasal bilgi edinme işlevini icra etmesidir.
Benzer Kavramlardan Farkı
Genel Kurul, 600 milletvekilinin bir araya gelerek nihai kararları aldığı Meclisin karar organıdır. Meclis Komisyonları (Adalet, Anayasa, Plan ve Bütçe vb.), teklifleri Genel Kurul öncesinde inceleyen hazırlık organlarıdır; komisyon raporu kanun niteliği taşımaz. Siyasi Parti Grupları ise en az 20 milletvekiline sahip partilerin Meclis içindeki çalışma birimleridir.
İlgili Kavramlar
Yasama Organı, Genel Kurul, Meclis Komisyonları, Yazılı Soru, Meclis Soruşturması (m. 106), Bütçe Hakkı.