Tanım: Hiçbir Türk vatandaşının siyasi, etnik veya muhalif görüşleri sebebiyle keyfî biçimde vatandaşlık hakkından mahrum bırakılamayacağını; çıkarmanın ancak vatana ihanet düzeyindeki eylemlerle ve yargı denetimi altında mümkün olabileceğini emreden anayasal kalkandır.
Açıklama: Anayasa m. 66/3-4 çok kesin iki emredici güvence koymuştur: Maddi şart — "Hiçbir Türk, vatana bağlılıkla bağdaşmayan bir eylemde bulunmadıkça vatandaşlıktan çıkarılamaz." Yargı yolu güvencesi — "Vatandaşlıktan çıkarma ile ilgili karar ve işlemlere karşı yargı yolu kapatılamaz." Bu işlemler aleyhine doğrudan Danıştay'da iptal davası açılabilir. Vatansız (haymatlos) bırakacak şekilde keyfî vatandaşlıktan çıkarma işlemleri aynı zamanda uluslararası insan hakları sözleşmelerine de aykırıdır.
Hukuki Dayanak: Anayasa m. 66/3-4, 125; 5901 sayılı Kanun m. 29; Danıştay içtihatları
Örnek: Hükümetin dış politikasını sert biçimde eleştiren bir yurttaş hakkında idarece "vatandaşlıktan çıkarma" kararı verilmesi hâlinde, bu kararın vatana bağlılıkla bağdaşmayan somut bir eylem içermediği gerekçesiyle Danıştay tarafından hukuka aykırı bulunarak iptal edilmesi.
İlgili Kavramlar: Vatana bağlılık şartı, Danıştay iptal davası, vatansızlık yasağı, keyfîlik yasağı